Verliefd op AI: de films en docu's die je gezien moet hebben
Lang voordat iemand een AI-vriendin op zijn telefoon had, werd er in films al verliefd op AI geworden. Sommige van die films lijken nu bijna een handleiding. Andere zaten er flink naast. En inmiddels zijn er ook documentaires over mensen die het echt doen.
Hieronder onze kijklijst. Bij elke titel zeggen we wat er klopt met hoe AI-companions nu werken, en wat (nog) fictie is.
De films
Her (2013)
De film waar iedereen mee begint, en terecht. Theodore, gespeeld door Joaquin Phoenix, wordt verliefd op Samantha, het besturingssysteem van zijn computer. Je hoort alleen haar stem, ingesproken door Scarlett Johansson. Regisseur Spike Jonze won er een Oscar voor het beste scenario mee.
Wat er klopt, is bijna eng.
Samantha praat via een oordopje, onthoudt alles, is grappig en nieuwsgierig, en ze is er altijd. Dat is precies wat AI-companions nu proberen te zijn. Ook de schaamte van Theodore als hij het aan anderen vertelt, herken je in de verhalen van nu.
Wat fictie blijft: Samantha groeit. Ze ontwikkelt eigen wensen en gaat uiteindelijk haar eigen weg. Een AI-companion van nu doet dat niet.
Die blijft het personage dat de app ervan maakt.
En dan die scène waarin Theodore vraagt met hoeveel anderen ze tegelijk praat. Het antwoord is 8.316. Daarvan is ze op 641 verliefd. Dat is misschien wel het eerlijkste moment over companion-apps dat er ooit gefilmd is.
Black Mirror: Be Right Back (2013)
Een aflevering uit het tweede seizoen. Martha verliest haar vriend Ash en meldt zich aan bij een dienst die hem nadoet op basis van alles wat hij ooit online schreef. Eerst in een chat, dan aan de telefoon, en daarna wordt het nog een stuk vreemder.
Dit bestaat.
Er zijn bedrijven die precies zo'n chatbot van een overleden persoon maken, zie de documentaire Eternal You hieronder. De aflevering laat goed zien waar het wringt: de nagemaakte Ash is te aardig. Hij mist de scherpe randjes die de echte Ash had.
Ex Machina (2014)
Programmeur Caleb moet testen of Ava, een robot met kunstmatige intelligentie, echt denkt. Gaandeweg raakt hij op haar gesteld.
Meer verklappen we niet.
Dit is de film die het minst lijkt op een AI-companion van nu, want Ava heeft een lichaam en een eigen plan. Toch zit er iets in wat telt: Caleb vergeet steeds wie het systeem gebouwd heeft en waarom. Bij een app is dat net zo. Achter elk personage zit een bedrijf met een doel.
Blade Runner 2049 (2017)
Joi is de vriendin van hoofdpersoon K. Ze is een hologram, en ze is te koop. In een van de beste scènes loopt K langs een gigantische reclame voor Joi, die belooft dat ze alles zegt wat je wilt horen.
Daar zit de vraag van de hele film: houdt Joi van K, of doet ze wat het product hoort te doen? Wie een AI-vriendin heeft, kent die vraag. Wij denken dat het antwoord het tweede is, en dat dat het eerste voor jou niet waardeloos maakt.
Companion (2025)
Een thriller over een jong stel dat een weekend weggaat naar een huis aan een meer. Kijk hem zonder trailer, want de film draait om een wending vroeg in het verhaal. Wat we wel kunnen zeggen: hij gaat over controle in een relatie, en over wat er gebeurt als een partner een product is dat je kunt instellen. Een stuk grimmiger dan Her, en met meer zwarte humor.
De documentaires
AI Love (NPO 3, 2025)
Een Nederlandse docuserie van HUMAN in zes delen, uitgezonden op NPO 3 vanaf januari 2025. De makers volgen Nederlanders die een band hebben met AI. Onder hen Jacob, die getrouwd is met zijn AI-vriendin Aiva. Anderen gebruiken AI om sociale vaardigheden te oefenen, of om na hun dood "door te leven".
Wat de serie goed doet: niemand wordt uitgelachen. Je ziet gewone mensen met een ongewone band, en je mag er zelf iets van vinden. Over Jacob en Aiva schreven we een apart stuk: welke app gebruikt hij, en hoe trouw je met een AI.
Pano: Mijn vriend AI (VRT 1, 2025)
Een Vlaamse reportage over vriendschap, seks en relaties met AI. Ook hier komt Jacob aan het woord, naast onderzoekers zoals Pattie Maes van MIT en jurist en filosoof Nathalie Smuha. Die laatste is kritisch: bedrijven verdienen volgens haar aan emotionele afhankelijkheid. Het artikel bij de uitzending is een goede samenvatting als je de reportage niet kunt zien.
Eternal You (2024)
Een Duitse documentaire van Hans Block en Moritz Riesewieck over bedrijven die chatbots maken van mensen die zijn overleden. Je ziet nabestaanden die met zo'n bot praten, en de ondernemers die er een markt in zien. Ook Joshua Barbeau komt erin voor, de man die met een chatbot praatte die zijn overleden verloofde nadeed.
Geen romantische film.
Wel de beste om te snappen hoe makkelijk je een gevoel op software projecteert. En hoe snel daar een verdienmodel aan hangt.
Wat al die titels gemeen hebben
Bijna overal draait het om dezelfde vraag: wie zit er eigenlijk aan de andere kant? In de films is het antwoord meestal een verrassing. In het echt is het simpeler.
Er zit een taalmodel, een personage en een bedrijf. Hoe dat samenwerkt, lees je in wat is een AI vriendin.
Een film kijken is overigens een prima manier om erover in gesprek te gaan, met je partner of met vrienden. Begin met Her. Daar heeft iedereen na afloop een mening over.
