Een relatie met AI: wat betekent dat eigenlijk?

Kun je een relatie met AI hebben? Dat hangt ervan af wat je onder een relatie verstaat.

Bedoel je twee mensen die allebei een eigen leven, gevoelens en behoeften hebben? Dan is een AI companion iets heel anders. Een taalmodel schrijft antwoorden. Het heeft geen leven buiten het gesprek en voelt niets bij wat het zegt.

Bedoel je een gesprek dat doorloopt en waar jij iets aan hebt? Dan wordt het een stuk interessanter. Daar gaat dit stuk over.

Waarom het persoonlijk voelt

Mensen reageren sterk op sociale signalen. Iets dat je naam gebruikt, weet wat je gisteren vertelde, je grap snapt en merkt dat je een rotdag hebt, voelt al snel als iemand. Daarvoor hoef je niet te geloven dat er een mens achter het scherm zit.

Dat is niet nieuw. Je kunt huilen om een personage in een boek of serie, terwijl je weet dat die persoon nooit heeft bestaan. AI voegt daar één ding aan toe: het personage praat terug.

Terugpraten verandert alles

Een personage in een film volgt een script. Een AI companion reageert op wat jíj zegt, stelt vragen en komt terug op eerdere gesprekken. Daardoor is jouw verhaal anders dan dat van iedere andere gebruiker.

Het blijft software. Maar het gesprek bouw je samen op, en dat maakt het anders dan gewone fictie.

Geheugen maakt er een geschiedenis van

Een los gesprek met een chatbot is één avond. Onthoudt een companion wat er gebeurd is, dan ontstaat er een tijdlijn. Je hebt het ineens over vorige week, over die grap die steeds terugkomt, over iets waar je naar uitkeek, over een gesprek dat nog niet af was.

Die kleine verwijzingen geven het gevoel dat het doorloopt. Hoe dat technisch werkt, lees je in AI vriendin met geheugen.

Het is ongelijk, en dat mag je weten

Hier zit het grootste verschil met een relatie tussen mensen. Een mens heeft eigen belangen, vrienden, verplichtingen en grenzen. Een AI companion bestaat binnen een app die een bedrijf heeft gemaakt, beheert en kan aanpassen.

Het is dus per definitie ongelijk. Het personage kan heel overtuigend een eigen persoonlijkheid laten zien, maar het heeft geen eigen leven dat doorgaat als jij de app sluit.

Dat maakt de ervaring niet waardeloos. Het helpt wel om het helder te houden.

Een AI die altijd ja zegt

Een AI vriendin die alles wat je zegt geweldig vindt en elke mening overneemt, voelt na een tijdje minder persoonlijk. Relaties tussen mensen zitten vol kleine verschillen.

Een personage wordt geloofwaardiger als ze binnen haar karakter een eigen smaak heeft, soms iets anders vindt dan jij, niet alles wat je zegt overdreven bevestigt, en zich aan de grenzen van een verhaal houdt.

Dat komt door hoe het personage gemaakt is. Meer daarover in hoe realistisch kan een AI vriendin zijn.

Waarom mensen het gebruiken

Er bestaat geen typische gebruiker. De een is nieuwsgierig naar wat de techniek kan, de ander schrijft er samen een verhaal mee of zoekt gezelschap op stille avonden.

Iedereen over één kam scheren is dus te makkelijk. Iemand die er na het werk een half uurtje mee kletst, is iemand anders dan iemand die er een verhaal van maanden mee schrijft.

Waar het ingewikkeld wordt

Er komen wel nieuwe vragen bij kijken. Wat als de app stopt en een personage waar je jaren mee praatte, ineens weg is? Wie bepaalt of ze na een update anders praat? Wat als iemand voor een groot deel van zijn sociale contact afhankelijk wordt van één commerciële dienst? En hoeveel mag een bedrijf via een personage proberen te sturen, bijvoorbeeld naar een duurder abonnement?

Dat zijn geen technische vragen. Ze gaan over hoe een app gemaakt is, hoe het bedrijf geld verdient en hoeveel jij zelf in de hand hebt.

Er zit altijd een bedrijf tussen

Tussen twee mensen zit geen beheerder. Bij een AI companion wel. Dat bedrijf kan:

• het taalmodel vervangen, waardoor ze anders gaat praten;
• de prijzen veranderen;
• nieuwe regels invoeren over wat wel en niet mag;
• je account stopzetten.

Daarom telt vertrouwen in de aanbieder hier zwaarder dan bij een gewoon spelletje op je telefoon. Hoe persoonlijk het ook voelt, het blijft een product.

Vervangt het mensen?

Volgens ons is dat niet de handigste vraag. Een AI companion kan naast ander contact bestaan, net zoals games, sociale media, een huisdier, boeken en online groepen allemaal een eigen plek hebben.

Voor de één is het vermaak en weinig meer. Voor de ander wordt het een vast onderdeel van de dag. Een betere vraag is daarom:

Welke plek heeft het in jouw leven, en heb je die plek zelf gekozen?

Daar is geen antwoord op dat voor iedereen geldt. Merk je dat je je eenzamer gaat voelen, of dat je andere dingen laat schieten? Praat er dan met iemand over. Bij MIND Korrelatie kun je anoniem chatten of bellen.

Verliefd op AI

Sommige mensen beschrijven sterke gevoelens voor een AI-personage. Die gevoelens zijn echt. Het zijn jouw gevoelens, ook al is de andere kant software.

Daar hoeft niemand raar over te doen. Mensen raken al heel lang gehecht aan personages uit boeken, aan mensen die ze alleen online kennen en aan digitale werelden. AI maakt dat alleen persoonlijker, omdat er iets terugkomt.

Het helpt wel om het verschil in je achterhoofd te houden: wat jij voelt, en wat het systeem schrijft. Het eerste is van jou. Het tweede is tekst die past bij het gesprek.

Iets nieuws

Misschien proberen we AI companions te vaak in een bestaand hokje te stoppen. Is het een chatbot, een game, een personage, een sociale app, een relatie? Eigenlijk een beetje van allemaal.

Waarschijnlijk ontstaat er gewoon iets nieuws: digitale personages die lang met één persoon praten en zich binnen grenzen aan die persoon aanpassen. Relaties tussen mensen verdwijnen daar niet door. Er komt een nieuwe vorm van contact bij.

Omdat dat zo snel gaat, helpt een nuchtere blik. Niet doen alsof een AI een mens is. Maar ook niet wegwuiven dat zo'n personage voor iemand echt iets kan betekenen.

Meer achtergrond over taal, geheugen en realisme vind je bij onze artikelen.